Khoảng cuối thập niên 1970, vào một buổi sáng hai người nhân viên của tôi lên gặp tôi nói “- Xin phép thủ trưởng, cho chúng tôi đi chặt giúp một nhành cây cho đoàn khách từ thành phố HCM đến thăm trường” .
Họ xin tôi cho mượn thang và dây an toàn.
Tôi đồng ý và bảo” tôi cho mượn tôi luôn! “Vì nói đến chuyện cây cối thì tôi rất thích, trong thâm tâm xem nó là cây gì ?
Thì ra đó là một cây trong khu sưu tập cây của trung tâm thực nghiệm canh nông trồng từ thời Pháp., cây này tôi đã biết từ lâu, gọi là cây Vàng Anh tên dân dã thường thấy hoa vàng gọi như thế,. Cây to hơn một người ôm, hai ông lính của tôi không cách nào leo lên được. Thấy vậy, tôi mới nói với đoàn khách “ Quí vị ở đây làm cho người leo bị ảnh hưởng khó leo lắm, quí vị hãy đi đâu đó chừng một giờ sau trở lại, tôi sẽ chỉ đạo họ leo cho”.
Khi đoàn khách đi rồi tôi mới lên tiếng “ Các chú khoe các chú là bộ đội giỏi leo trèo, nhưng rỏ ràng các chú chẳng biết leo cây và theo đó các chú thấy cao các chú sợ rồi !”
Nói thế vì chính tôi là người leo, khi tôi đang cưa nhánh cây , thì nhóm khách ấy trở lại có thể nghĩ là đám lính chúng tôi đã nhận tiền leo không được, có khi bỏ về, nhưng giữ lời hứa họ không vào mà ngồi uống nước mía ở ngoài lộ, khi thấy nhánh cây rơi xuống thì họ mới vào và lên tiếng ngay :
- Chào Thầy, không ngờ thầy trèo cây giỏi quá !
- Sao lại gọi tôi bằng thầy ?
- Vì cô nước mía ngoài kia lên tiếng chính thầy là thầy của cô ấy.
Tôi cười trả lời “ không phải dân thủy lâm thì không có quyết tâm đâu ! “
Lần đó ngoài việc lấy nhánh cây, thì chúng tôi đã nhặt hạt của cây này tới mấy bao cát ( Bao cát cỡ 10-12 kg) vì biết bao mùa hoa rồi, hạt rụng như một nền sỏii.
Rồi 20 năm sau, tôi chú ý đến cây này, tìm hiểu và gọi tên nó là Phượng Vàng sau mùa hoa năm đó tôi có được mấy chục hạt, ương thành công được một số và nghĩ rằng đợt lây hạt của nhóm nghiên cứu ở thành phố HCM đã ương, đã có nhiều cây rồi ? nào ngờ loạt cây ương của tôi 1999 là loạt cây đầu tiên của một trong 2 cây được di thực vào trồng ở Việt Nam trước năm 1924, ngoài cây ở đây còn một cây nữa ở thảo cầm viên Sài gòn theo tài liệu từ anh Huỳnh Minh Bảo cho biết đã chết trước 1945?
Ngày đó, khoảng năm 1998,,vì nhà tôi cách cây Phượng vàng gần 5 cây số muốn có hạt thì phải mua lại của mấy cháu bé đầu tiên là 500 đồng rồi 1.000 đồng rồi 2.000 đồng một hạt, vì người nhặt neo giá bảo rằng ở Sài gòn có người đặt mua….
Việc có hạt giống, tôi cho là việc bình thường. Điều đáng nói là bao năm rồi, biết bao hạt đã rơi rụng không hề thấy cây con mọc tự nhiên.
Đến khi tôi ương thành công, thì rỏ ràng đó là những cây đầu tiên, không được nhiều, nhưng đã có mặt và đã ra hoa ở Công viên Tao Đàn, Thảo Cầm Viên thành phố Hồ chí Minh, ở khu du lịch Bửu Long, trường PTTH Ngọc Lâm tỉnh Đồng Nai., ở Huyện Dương Minh Châu tỉnh Tây Ninh, Trường Tiểu học Thăng Long, Chùa Phước Huệ, nhà thờ Giáo xú Thiện Phương, trường Cao đẳng công nghệ và kinh tế ở Bảo Lộc.
 |
| . |
PHƯỢNG VÀNG,
Thêm một Sắc Hoa Xuân
Thêm một Sắc Hoa Xuân
Trước tết Mậu Dần, từ cuộc điện thoại của một nhiếp ảnh viên hỏi “ ở đầu dốc vào thị xã có một cây đang trổ hoa vàng gọi là gi ? Tôi trả lời nhanh chóng là cây Chiêu Liêu. Ví cách đó ít lâu có dịp ngang qua đã nhìn thấy dày đặc những chùm hoa Chiêu Liêu .
Sau tết nhận được bức ảnh , mới thấy mình đã trả lời sai. Bức ảnh với thảm hoa vàng rực rở ấy đã làm cho tôi liên tưởng đến thời thơ ấu, có những cuộc trại dưới vòm cây đó, cũng đã trông thấy được hoa rực vàng như thế. Lúc ấy quen gọi là cây Vàng Anh.
Khi đến nơi, nhìn gốc cây lại một lần nữa tôi lại sững sờ, tôi làm sao quên được gần 18 năm trước, tôi đã leo lên cây này cưa một nhánh theo yêu cầu của nhóm nghiên cứu Lâm Nghiệp thành phố Hồ chí minh, dấu tích còn lại của cành bị cưa dù khô mục vẫn còn dính trên thân. Cây bây giờ đã quá lớn gần hai người ôm, cành nhánh trơ trụi, ở đầu ngọn còn mang tua tủa những cọng hoa đang tích trái non, đó đây thưa thớt vài bông vàng nở muộn ở tít trên cao. Còn mặt đất là một thảm xác hoa màu vàng lẩn màu nâu nhạt của úa khô.
Gần một tháng sau, lá non mới xuất hiện đầu cành. Có mẫu lá có dáng cây, dáng vỏ và cả những đoạn rể già trồi lên mặt đất sần sùi kỳ dị. Tôi đã nghĩ ngay nó thuộc họ hàng với nhà phượng- là môt cây lạ đây ! vì nó là một trong tập thể cây sưu tập do người Pháp lập ra trước đây.
Với những ghi nhận ban đầu ấy, tôi nghĩ ngay đến anh Huỳnh Minh Bảo, nhờ anh tra cứu. Chẳng bao lâu, nhận được thư trả lời “ Đúng là nó có họ hàng với cây Phượng, thuộc họ Điệp Caesalpinacaea, tên khoa học là Schizolobium excelsum”, Thật là vô cùng thích thú, họ hàng nhà Phượng ta đã có Phượng Vĩ đỏ, phượng tím, phượng son bây giờ là Phượng Vàng.
*( Cây Phượng vàng- loài cây hiếm cho hoa rất đẹp bài giới thiệu của ông Huỳnh Minh Bảo đăng trong báo Khoa Ho7c Phổ Thông số 192 tháng 7/98)
Trong bài này người viết xin trình bày thêm, ghi nhận qua một năm theo dõi. Về cây mẹ và số cây con 2-3 năm tuổi thì cây có một thân trụ cao trên 4-5 mét mới phát táng, cành và nhánh nhỏ đều vươn lên như cây đại tạo thành một tàng hình dù, là yếu tố thuận lợi cho cây trồng theo đường phố.
Cây thuộc dạng lá thưa đà tăng trưởng đầu ngọn hàng năm từ 20-40 cm trên đó mang từ 4- 6 cọng lá, lá xuất hiện từ tháng 2 và rụng toàn bộ vào tháng 11 để chuẩn bị cho hoa.
Mỗi đầu ngọn sẽ phát tiết 10 đến 12 cành hoa chính, mỗi cành chính lại phân 6-8 cành phụ, mỗi cành phụ mang đến 40 nụ bông, tất cả tạo thành một hình cầu có đường kính 70 cm.
Hoa bắt đầu nở từ trước tết Dương lịch, hoa chỉ to bằng hoa mai vàng, nên có người gọi là cây mai Pháp, hoa nở trước tàn rụng hoa sau nở tiếp trong lúc cành hoa càng dài thêm, và chùm hoa cũng to ra. Mùa hoa kéo dài hơn một tháng có thể trùng vào tết Nguyên Đán. Đó là điểm đặc biệt của Phượng Vàng cho một mùa hoa nối liền hai cái tết Đông Tây.
Còn vấn đề nữa cây trồng bao lâu thì ra hoa, chưa có câu trả lời. Vì vừa không có tài liệu tham khảo, việc nuôi trồng mới bắt đầu đang còn theo dõi. Nhưng bù lại, ở giai đoạn cây non vài năm tuổi nếu phân tro đầy đủ, sự phát triển thân nhánh mập mạp và đặc sắc nhất là những cọng lá vươn dài đến 1,5 mét. Tạo thành dáng hình khá đặc biệt.
Và bây giờ tản mạn về bóng đá. Nhớ đến đội Brasil. Phải chăng xứ sở có cây hoa lạ đó, đã chọn màu của hoa làm màu áo cho đội bóng lừng lẫy của mình ? Và Đất nước Phật Giáo tích Lan ( Sri Lanca ) thấy màu hoa đồng màu với cà sa vàng đã chọn về trồng hơn 100 năm trước có tên gọi là Phật Y ?
Ở Việt Nam cây cho hoa trồng dđường phố khá nhiều, đa số cho hoa còng mang lá, chỉ các giống đào ở Đà Lạt, Sa Pa.. rụng lá toàn phần với sắc trắng, hồng. Cây Phượng Vàng với màu sắc, với cung cách với thời điểm cho hoa đáng được cho chúng ta chú ý.
Một ngày xuân nào đó, cùng với cúc , với mai, với vạn thọ,,,Cây Phượng vàng sẽ chiếm lĩnh trên cao, thả bay trong gió rải thảm trên đường, sẽ hòa điệu cùng ngàn cây nội cỏ, tô diểm cho vườn hoa đất Việt – Chào Đón Xuân Về.
BÙI THO
Trích HOA CẢNH số 2/99
Sau tết nhận được bức ảnh , mới thấy mình đã trả lời sai. Bức ảnh với thảm hoa vàng rực rở ấy đã làm cho tôi liên tưởng đến thời thơ ấu, có những cuộc trại dưới vòm cây đó, cũng đã trông thấy được hoa rực vàng như thế. Lúc ấy quen gọi là cây Vàng Anh.
Khi đến nơi, nhìn gốc cây lại một lần nữa tôi lại sững sờ, tôi làm sao quên được gần 18 năm trước, tôi đã leo lên cây này cưa một nhánh theo yêu cầu của nhóm nghiên cứu Lâm Nghiệp thành phố Hồ chí minh, dấu tích còn lại của cành bị cưa dù khô mục vẫn còn dính trên thân. Cây bây giờ đã quá lớn gần hai người ôm, cành nhánh trơ trụi, ở đầu ngọn còn mang tua tủa những cọng hoa đang tích trái non, đó đây thưa thớt vài bông vàng nở muộn ở tít trên cao. Còn mặt đất là một thảm xác hoa màu vàng lẩn màu nâu nhạt của úa khô.
Gần một tháng sau, lá non mới xuất hiện đầu cành. Có mẫu lá có dáng cây, dáng vỏ và cả những đoạn rể già trồi lên mặt đất sần sùi kỳ dị. Tôi đã nghĩ ngay nó thuộc họ hàng với nhà phượng- là môt cây lạ đây ! vì nó là một trong tập thể cây sưu tập do người Pháp lập ra trước đây.
Với những ghi nhận ban đầu ấy, tôi nghĩ ngay đến anh Huỳnh Minh Bảo, nhờ anh tra cứu. Chẳng bao lâu, nhận được thư trả lời “ Đúng là nó có họ hàng với cây Phượng, thuộc họ Điệp Caesalpinacaea, tên khoa học là Schizolobium excelsum”, Thật là vô cùng thích thú, họ hàng nhà Phượng ta đã có Phượng Vĩ đỏ, phượng tím, phượng son bây giờ là Phượng Vàng.
*( Cây Phượng vàng- loài cây hiếm cho hoa rất đẹp bài giới thiệu của ông Huỳnh Minh Bảo đăng trong báo Khoa Ho7c Phổ Thông số 192 tháng 7/98)
Trong bài này người viết xin trình bày thêm, ghi nhận qua một năm theo dõi. Về cây mẹ và số cây con 2-3 năm tuổi thì cây có một thân trụ cao trên 4-5 mét mới phát táng, cành và nhánh nhỏ đều vươn lên như cây đại tạo thành một tàng hình dù, là yếu tố thuận lợi cho cây trồng theo đường phố.
Cây thuộc dạng lá thưa đà tăng trưởng đầu ngọn hàng năm từ 20-40 cm trên đó mang từ 4- 6 cọng lá, lá xuất hiện từ tháng 2 và rụng toàn bộ vào tháng 11 để chuẩn bị cho hoa.
Mỗi đầu ngọn sẽ phát tiết 10 đến 12 cành hoa chính, mỗi cành chính lại phân 6-8 cành phụ, mỗi cành phụ mang đến 40 nụ bông, tất cả tạo thành một hình cầu có đường kính 70 cm.
Hoa bắt đầu nở từ trước tết Dương lịch, hoa chỉ to bằng hoa mai vàng, nên có người gọi là cây mai Pháp, hoa nở trước tàn rụng hoa sau nở tiếp trong lúc cành hoa càng dài thêm, và chùm hoa cũng to ra. Mùa hoa kéo dài hơn một tháng có thể trùng vào tết Nguyên Đán. Đó là điểm đặc biệt của Phượng Vàng cho một mùa hoa nối liền hai cái tết Đông Tây.
Còn vấn đề nữa cây trồng bao lâu thì ra hoa, chưa có câu trả lời. Vì vừa không có tài liệu tham khảo, việc nuôi trồng mới bắt đầu đang còn theo dõi. Nhưng bù lại, ở giai đoạn cây non vài năm tuổi nếu phân tro đầy đủ, sự phát triển thân nhánh mập mạp và đặc sắc nhất là những cọng lá vươn dài đến 1,5 mét. Tạo thành dáng hình khá đặc biệt.
Và bây giờ tản mạn về bóng đá. Nhớ đến đội Brasil. Phải chăng xứ sở có cây hoa lạ đó, đã chọn màu của hoa làm màu áo cho đội bóng lừng lẫy của mình ? Và Đất nước Phật Giáo tích Lan ( Sri Lanca ) thấy màu hoa đồng màu với cà sa vàng đã chọn về trồng hơn 100 năm trước có tên gọi là Phật Y ?
Ở Việt Nam cây cho hoa trồng dđường phố khá nhiều, đa số cho hoa còng mang lá, chỉ các giống đào ở Đà Lạt, Sa Pa.. rụng lá toàn phần với sắc trắng, hồng. Cây Phượng Vàng với màu sắc, với cung cách với thời điểm cho hoa đáng được cho chúng ta chú ý.
Một ngày xuân nào đó, cùng với cúc , với mai, với vạn thọ,,,Cây Phượng vàng sẽ chiếm lĩnh trên cao, thả bay trong gió rải thảm trên đường, sẽ hòa điệu cùng ngàn cây nội cỏ, tô diểm cho vườn hoa đất Việt – Chào Đón Xuân Về.
BÙI THO
Trích HOA CẢNH số 2/99
